هنگامیکه ما از بحران اقتصادی یاد می کنیم چرا به اخبار بازار های سهام زیاد پر بها می دهیم و در باره شاخص های بازار های بورس زیادحرف می زنیم؟
پاسخ این سوال به زبان ساده اینست که همانگونه که درجه تب ، اندازه وخامت مریضی انسان را در یک مقطع زمانی نشان میدهد نوسانات بازار سهام یک کشور نیز به گونه یی حکایه از چگونگی وضع اقتصادی یک کشور می کند.از طرف دیگر نوسانات بازار بورس از نظر روانی اثرات بسیار مهم بالای سرنوشت برخی از نهاد های اقتصادی دارد.مثلا اگر یک بانک از هر نقطه نظر اساسات بسیار قوی هم داشته باشد اما اگر نرخ سهام این بانک پی در پی سقوط نموده برود یک بخش سرمایه بانک که مقدار سهم سهمداران بانک است کمتر شده میرودو اما مهمتر از آن اینکه مشتریان بانک اعتماد خود را در مورد بانک از دست داده میروند و پولهای خود را ازین بانک خارج می سازند که درپی آمد آن بانک در عمل بطر ف فروپاشی سوق داده می شود.
در جریان تاریخ رویداد های اقتصادی جهان چند روز دوشنبه را بنام دوشنبه های سیاه یاد می کنند که مهم ترین آنها روز های دوشنبه 28 اکتوبر 1929 و دوشنبه 19 اکتوبر سال 1978 می باشند. در جریان روز دوشنبه 28 اکتوبر 1929 در بازار سهام نیویارک چهل میلیون سهم در یک روز خرید و فروش شد و شاخص داوجونز Dow Jones Industrial Average سیزده درصد سقوط کرد. شاخص داوجونز روز بعد یعنی سه شنبه 12 درصد بیشتر پائین افتاد. این آغار بزرگترین بحران اقتصادی قرن 20 بود که بنام گریت دپریشن Great Depression یاد می شود.
یک دوشنبه سیاه دیگر نیز در تاریخ رویداد های اقتصادی جهان وجود دارد که عبارتست از روز دوشنبه 19 اکتوبر سال 1978 . درین روز نیز بازار های ستاک جهانی به شدت لرزیدند.درین روز دوشنبه بور س هانگ کانگ 45.8 درصد ، بور س استرالیا 41.8 درصد ، بور س هسپانیه 31 درصد ، بور س انگلستان 26.4 درصد ، بور س ایالات متحده امریکا 22.68 درصد و بور س کانادا بطور مثال 22.5 درصد سقوط کردند.در مورد نوسانات شدید بازار سهام در ماه اکتبر سال 1978 باید گفت که نخست این نوسانات غیر عادی مانند بحران سال9 192 و بحران کنونی نبود از طرف دیگر چون در پهلوی جهان سرمایه داری ، یک اقتصاد قوی کشور های اردوگاه سوسیالیستی وجود داشت این بحران کوچک شدت حاصل نکرد و جهانی نشد.

برخلاف دوشنبه های سیاه که در بارۀ آن در فوق حرف زدیم امروز دوشنبه سیزدهم اکتوبر ظاهرآ یک روز سفید،درخشان و شگوفا معلوم می شود زیراامروز در ظاهر بازار های سهام جهان گل و گلزار به نظر میرسید.
روزشنبه یازدهم ماه اکتوبردر جلسه یی که در قصر سفید دایر شده بود معلوم شد که وزرای مالیه G7 یا تنطیم های هفتگانه نیرومند جهان سرمایه داری با مقامات مالی امریکا زبان مشترک ندارندو به توافق نخواهند رسید.
رهبران کشور های اروپایی زون یورو Eurozone که مذاکرات واشنگتون را بسیار از نزدیک تعقیب می کردند تصمیم گرفتندتا منتظر تصامیم تنظیم های هفتگانه در قصر سفید ننشینند و عاجل به منظور بالا بردن مورال و دادن اطمینان های لازم به بانک ها و مردم اقدامات عاجل را رویدست بگیرند و قبل از باز شدن بازار های استرالیا وآسیا این تصامیم را به جهانیان اعلان کنند و چنین هم کردند.
علت اساسی که نمایندگان اتحاد هفتگانه بین هم به توافق نمی رسیدند اینبود که برخی ازین تنظیم ها منجمله ایالات متحده امریکا بنیاد گرا تر ومحافظه کار ترند.آنها مثلا ملی ساختن Nationalization بانکها را اقدام سوسیالیستی تلقی می کنندکه درتضاد با اصل لیسه فر لیسه پاسه Laissez fair laissez passer و سایر اصول بنیادی اقتصاد نیو لیبرالیستی New liberalism است.اما دربین اتحاد هفتگانه ، تنظیم های میانه رو نیز وجود دارند.
رهبران پانزده کشور زون یورو طرح تنظیم های میانه رو را که گویا سوسیالیستی گفته می شد با عجله بتصویب رسانیدند.عمده ترین این تصامیم عبارتند از:

1- تذریق وسیع پول در بانکهائیکه در حال روشکستگی اند تا سرحد ملی ساختن آنها.

2- تظمین قرضه های بین البانکی .یعنی اگر بانکها به یکدیگر قرضه میدهند در صورتیکه بانک مدیون ورشکست شود پول دین را دولت تضمین می کند که بپردازد.
این دو اقدام مداخله گرانه که مغایر اصول بنیادی سرمایه داریست موقتآ شدت بحران جهانی سرمایه داری را تخفیف داد و بازار های بورس بروز دوشنبه تقریبآدر تمام کشور های جهان بگونۀ تب آلود بین چهار تا یازده در صد در جریان یک روز بلندرفتند.
حکومت کارگر انگلستان با وجود آ نکه عضویت زون یورو را ندارد اقدامات مشابه را بصورت عاجل روی دست گرفت وبدون آنکه از بر چسپ سوسیالیست بودن تشویش نشان بدهد امروز سه بانک بزرگ انگلستان را به صورت قسمی ملی ساخت. این بانکها عبارتند از:
The Royal Bank of Scotland (RBS) ............ , Lloyds TSB .......... وHBOS .
دور از تصور نیست که در جریان روز های آینده بازار های بورس جهانی باز هم مریض گونه وتب آلود سیر شتابنده و سعودی را بپیمایند اما این نوسانات به هیچ صورت بیانگر پایان بحران اقتصادی نیستند.
عامل اصلی بحران کنونی سیستم جهانی سرمایه داری نه نوسانات سهام در وال ستریت و سایر بازار های بورس است و نه آنچنانکه تبلیغ می شود بحران ملکیت های غیر منقول در امریکا. عامل اصلی بحران را بایست در حقایق تلخ ذیل جستجو کرد:
بعد از فروپاشی اردوگاه سوسیالیستی ، سیستم اقتصادی نظام سرمایه داری برتمام جهان مسلط شد. بعد از تسلط کامل سرمایه داری بر جهان ،یک نوع ا نارشی در امر تولید در سیستم جهانی سرمایه داری عرض وجود کرده که در پی آمد آن اضافه تولید بی سابقه یی در مقیاس جهانی صورت گرفته است . این اضافه تولید سراسری ، جامعه جهانی را از سالهای 90 میلادی به اینطرف بطرف یک بحران جدی و عمیق اقتصادی سوق داده است. کامپلس سیاسی،اقتصادی ونظامی سرمایه داری جهان به رهبری ایالات متحده امریکا سه بار شدت این بحران را بصورت موقتی توسط سه جنگ ذیل ، به تاخیر انداخته اند :
اول- باتزریق میلیارد ها دالر در بازار های جهان توسط حمله به یوگوسلاویا .
دوم - باتزریق صد ها میلیارد دالر در بازار های جهان توسط جنگ افغانستان .
سوم -باتزریق صد ها میلیارد دالر دربازار های جهان توسط جنگ عراق.
با توجه به اینکه اکنون آنها امکانات آغاز یک جنگ چهارمی بزرگ را ندارند ،اینبار جلو شدت بحران را گرفته نخواهند توانست. این بحران جهانی متاسفانه سالها دوام پیدا خواهد نمود وبالای زندگی تمام انسان های کرۀزمین اثرات ناگوار و زیانبار خواهدداشت. بالای انسان های فقیر و غنی .

شخصیت هائیکه به مطالعۀ عوامل این بحران جهانی علاقۀ بیشتر داشته باشند مطالعۀ مقاله یی را که این عاجز با هزار ویک خون دل وزحمتکشی زیاد ، یازده سال قبل طی چندین هفته برای شما نوشته ام توصیه می کنم .شما میتوانید این مقاله را چاپ Print نموده ، در گوشۀ آرام و دور از کامپیوتر به دقت مطالعه نموده و مورد نقد قرار دهید. من برای تحلیل رویداد های آیندۀ این بحران خانمانسور به نظریات ، تحلیل ها و نقدعالمانۀ شما نیاز مبرم دارم. عنوان این نوشته قرار ذیل است : :

«اثرات بحران اقتصادی آسیا برجهان »

من بشما عزیزان وعده میدهم که با وجود مصروفیتهای بی حد زندگی ، بخش های آخری این نوشته را تایپ کنم و خدمت شمادرینجا به نشر برسانم .

با عرض حرمت بی پایان

پوهندوی داکتر محمد سلیم مجاز